|
تعليم و تعلم در
آينه 40 حديث
رحيم شميم
اين تعليم و تعلم است كه فرهنگ جامعه را رشد مىدهد و انسانها را به سوى كمال
رهنمون مىسازد .
اين تعليم و تعلم است كه آدميان را از اخلاق ناپسند دور مىكند و به سوى اخلاق
پسنديده فرا مىخواند .
اين تعليم و تعلم است كه عمل مردم را پاك و خالص مىگرداند و از شرك و ريا دور
مىسازد .
آنچه در پى مىآيد چهل حديث درباره «تعليم و تعلم» است كه اميدوارم با فراگيرى و
به كارگيرى آنها به «علم حقيقى» و «حقيقت علم» نزديكتر شويم .
(1)
آموزش هدف بعثت
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«بالتعليم ارسلت; (1)
من
براى آموزش دادن فرستاده شدهام .»
(2)
گراميداشت
دانشمند، گراميداشت خداست
امام اميرالمؤمنين علىعليه السلام مىفرمايند:
«من وقر عالما فقد وقر ربه; (2)
هر
كس دانشمندى را گرامى بدارد، بىگمان پروردگارش را گرامى داشته است .»
(3)
ارزشمندترين مردم
كيست؟
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايد: «اكثر الناس قيمة اكثرهم علما;
(3)
بيشترين مردم از نظر ارزش، بيشترين آنهاست از نظر دانش .»
(4)
تا جوان هستى دانش
بجوى
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«من تعلم فى شبابه كان بمنزلة الرسم فى الحجر;
(4)
هر
كس در جوانى دانش بياموزد، [از نظر پايدارى] چون نقش روى سنگ است .»
(5)
براى دانش اندوزى
قدم رنجه فرما!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«اطلبوا العلم ولو بالصين; (5)
دانش بجوييد; اگر چه در [راهى دور] چون چين باشد .»
(6)
آداب تعليم و تعلم
اين است
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«لينوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; (6)
با
كسى كه به او دانش مىآموزيد (شاگرد) و كسى كه از او دانش مىآموزيد (معلم) نرمخو
باشيد .»
(7)
فروتن باش، فروتن
باش!
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم;
(7)
در
برابر كسى كه به او دانش مىآموزيد (شاگرد) و كسى كه از او دانش مىجوييد (معلم)
فروتن باشيد .»
8)
اينها را نگو!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل كل ما تعلم;
(8)
آنچه را نمىدانى نگو، بلكه همه آنچه را هم مىدانى نگو .»
(9)
نشانه هاى دانشمند
اينهاست، اينهاست!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«يا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت;
(9)
اى
جوينده دانش! براى دانشمند سه نشانه است: دانش و بردبارى و سكوت .»
(10)
عالم كيست؟
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«من لم يصدق فعله قوله فليس بعالم; (10)
هر
آن كس كه رفتارش گفتارش را تصديق نكند، عالم نيست .»
(11)
چشم به اينان
بدوز!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«النظر الى وجه العالم عبادة; (11)
نگاه به سيماى دانشمند عبادت است .»
(12)
همنشين كه باشيم؟
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«مجالسة العلمآء عبادة; (12)
همنشينى با دانشوران عبادت است .»
(13)
دانشهاى گوناگون
اينها هستند
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«العلوم اربعة: الفقه للاديان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفة الازمان;
(13)
دانشها چهارگونهاند: فقه براى [شناخت] دينها; پزشكى براى [بهبود] بدنها; نحو
(دستور زبان) براى سخن گفتن و نجوم براى شناخت زمانها .»
(14)
براى دانشاندوزى
چاپلوسى نيز رواست
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«ليس من اخلاق المؤمن الملق الا فى طلب العلم;
(14)
چاپلوسى جز در جستجوى دانش از خوى مؤمن نيست .»
(15)
كليد دانش اين است
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«ان هذا العلم عليه قفل ومفتاحه المسالة;
(15)
بر
اين دانش قفلى است كه كليد آن، پرسش است .»
(16)
فيش بردارى را
فراموش نكن!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«قيدوا العلم بالكتاب; (16)
دانش را با نگارش در بند كشيد .»
(17)
كتابخانه داشتن
چيز خوبى است
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«احتفظوا بكتبكم فانكم سوف تحتاجون اليها;
(17)
كتابهاى خود را نگهدارى كنيد، زيرا شما در آينده به آنها نيازمند مىشويد .»
(18)
از دانش گلچين
كنيد!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«العلم اكثر من ان يحصى فخذ من كل شىء احسنه;
(18)
دانش بيشتر از آن است كه به شمارش در آيد، پس از هر چيزى نيكوترين آن را برگير .»
(19)
اگر توانى زبان
عربى فراگير!
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«تعلموا العربية فانها كلام الله الذى يكلم به خلقه;
(19)
زبان عربى را فراگيريد، زيرا سخن خداست كه به آن با آفريدگان خود سخن مىگويد .»
(20)
تدريس را طول نده!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند: حضرت خضرعليه السلام به حضرت
موسىعليه السلام گفتند:
«يا طالب العلم! ان القآئل اقل ملالة من المستمع فلا تمل جلساءك اذا حدثتهم;
(20)
اى
جوينده دانش! آزردگى گوينده كمتر از شنونده است . پس آن هنگام كه با همنشينان خود
سخن مىگويى، آنان را آزرده نكن .»
(21)
به كودكان اين
مطلب را بياموزيد!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«علموا صبيانكم ما ينفعهم الله به لا يغلب عليهم المرجئة برايها;
(21)
به
كودكانتان چيزهايى بياموزيد كه خداوند با آن چيزها سودشان مىرساند تا مرجئه
(منحرفان عقيدتى) با ديدگاهشان بر آنان چيره نشوند .»
(22)
مىدانيد دانش خود
را از كه مىگيريد؟
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«فانظروا علمكم هذا عمن تاخذونه; (22)
بنگريد اين دانش خود را از كه مىگيريد .»
(23)
مقام ايرانيان در
دانش اندوزى
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«لو كان العلم منوطا بالثريا لتناوله رجال من فارس;
(23)
اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثريا باشد، مردمانى از ايران به آن دست مىيابند
.»
(24)
دانش را با
انديشيدن همراه كن
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«الا لا خير فى علم ليس فيه تفهم; (24)
آگاه باشيد! در دانشى كه در آن انديشيدن نباشد، خوبى نيست .»
(25)
به احترام معلم
برپا!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«قم عن مجلسك لابيك ومعلمك ولو كنت اميرا;
(25)
از
جاى خود براى پدر و آموزگارت برخيز، اگر چه فرمانروا باشى .»
(26)
دانشمند را
خدمتگزار باش!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«اذا رايت عالما فكن له خادما; (26)
هرگاه دانشمندى را ديدى، خدمتگزار او باش .»
(27)
گفت و گوى علمى
بهتر از شب زندهدارى است
امام باقرعليه السلام مىفرمايند:
«تذكر العلم ساعة خير من قيام ليلة; (27)
يك
ساعت گفت و گوى علمى بهتر از يك شب زندهدارى است .»
(28)
از شاگردى كردن
خجالت نكش!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«لا يستحين احد اذا لم يعلم الشىء ان يتعلمه;
(28)
هيچ كس شرم نكند هنگامى كه چيزى را نمىداند، آن را بياموزد .»
(29)
قله دانش كجا و
تنآسودگى كجا!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«لا يدرك العلم براحة الجسم; (29)
دانش با تنآسودگى فراچنگ نمىآيد .»
(30)
آرى، افسردگى
هرگز!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«العالم الذى لا يمل من تعلم العلم; (30)
دانشمند كسى است كه از فراگيرى دانش به ستوه نمىآيد .»
(31)
به شاگرد زور نگو
اگر چه معلمى!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«ابغض العباد الى الله سبحانه العالم المتجبر;
(31)
مبغوضترين بندگان نزد خداوند پاك، دانشور زورگو است .»
(32)
گر نمىدانى
نمىدانم بگو!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«قول " لا اعلم " نصف العلم;
(32)
"
نمىدانم " گفتن نيمى از دانش است .»
(33)
به دانش خود مناز!
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«حسبك من الجهل ان تعجب بعلمك; (33)
براى نادانى تو همين بس كه به دانش خود بنازى .»
(34)
امان از حسادت و
تحقير!
امام باقرعليه السلام مىفرمايند:
«لا يكون العبد عالما حتى لا يكون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه;
(34)
هيچ بندهاى به دانشورى نمىرسد، مگر آنكه به فراتر از خود رشك نورزد و فروتر از
خويش را خرد نشمرد .»
(35)
من آنم كه . . .
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«من قال: انا عالم فهو جاهل; (35)
هر
آن كس گفت: من دانايم، همو نادان است .»
(36)
از ديگران نيز
تجربه علمى بياموز!
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«اعلم الناس من جمع علم الناس الى علمه;
(36)
داناترين مردم كسى است كه دانش مردم را به دانش خويش افزون كند .»
(37)
بهترين و بدترين
دانش اينهاست
امام اميرالمؤمنينعليه السلام مىفرمايند:
«خير العلم ما اصلحتبه رشادك وشره ما افسدت به معادك;
(37)
بهترين دانش آن است كه به وسيله آن، هدايتخويش را بسامان كنى و بدترين دانش آن است
كه به وسيله آن، معاد خود را نابسامان كنى .»
(38)
يارى ستم پيشگان
هرگز!
امام صادقعليه السلام مىفرمايند:
«ملعون ملعون عالم يؤم سلطانا جآئرا معينا له على جوره;
(38)
نفرين و نفرين باد بر آن دانشمندى كه از شاه ستمپيشهاى پيروى مىكند و بر
ستمكاريش او را يارى مىدهد .»
(39)
چرا نويسندگى را
فراموش كردهايم؟
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«المؤمن اذا مات وترك ورقة واحدة عليها علم تكون تلك الورقة يوم القيامة سترا فيما
بينه وبين النار; (39)
مؤمن چون بميرد و از خود برگهاى بهجا بگذارد كه روى آن دانشى باشد، اين برگه روز
رستاخيز ميان او و آتش دوزخ پوششى مىشود .»
(40)
فرجام نيك تعليم و
تعلم شهادت است
پيامبر عزيز خداصلى الله عليه وآله مىفرمايند:
«اذا جآء الموت طالب العلم وهو على هذه الحال مات شهيدا;
(40)
هنگامى كه مرگ جوينده دانش فراز آيد و او بر همين حال جويندگى دانش باشد، شهيد
درگذشته است .»
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پىنوشتها:
1)
بحارالانوار، ج1، ص206 .
2)
معجم الفاظ غررالحكم، ص1207 .
3)
بحار الانوار، ج 1، ص 164 .
4)
همان، ج 1، ص 222 .
5)
همان، ج1، ص180 .
6)
همان، ج2، ص62 .
7)
كافى، ج1، ص36 .
8)
نهج البلاغه، كلمه قصار 374 .
9)
كافى، ج1، ص37 .
10) همان، ج1، ص36 .
11) بحارالانوار، ج1، ص195 .
12) همان، ج1، ص204 .
13) همان، ج1، ص218 .
14) همان، ج2، ص45 .
15) كافى، ج1، ص40 .
16) بحارالانوار، ج77، ص141 .
17) كافى، ج1، ص52 .
18) بحارالانوار، ج1، ص219 .
19) همان، ج1، ص212 .
20) همان، ج1، ص226 .
21) همان، ج2، ص17 .
22) كافى، ج1، ص32 .
23) بحارالانوار، ج1، ص195 .
24) كافى، ج1، ص36 .
25) مستدرك الوسائل، ج15، ص203 .
26) معجم الفاظ غررالحكم، ص286 .
27) بحارالانوار، ج1، ص204 .
28) نهج البلاغه، كلمه قصار 79 .
29) معجم الفاظ غررالحكم، ص150 .
30) همان، ص1063 .
31) همان، ص141 .
32) همان، ص1105 .
33) بحارالانوار، ج2، ص48 .
34) همان، ج78، ص173 .
35) همان، ج2، ص110 .
36) همان، ج1، ص164 .
37) معجم الفاظ غررالحكم، ص421 .
38) بحارالانوار، ج75، ص381 .
39) همان، ج1، ص198 .
40) همان، ج1، ص186 .
|
