|
ويژگى هاى مدرس و معلم
الف) ويژگيهاى علمى و آموزشى مدرس
45
- پيش از آغاز تدريس و از طريق مسؤولان مربوط، شناخت اجمالى از موقعيت محل و وضع
شاگردان و سطح معلومات آنان به دست آوريد.
46
- به شاگردان خود اجازه سخن گفتن و سؤال كردن را بدهيد و سخنان آنان را بدون دليل
قطع نكنيد. به راستى مگر تنها ما معلمان حق سخن گفتن و سؤال كردن داريم؟
47
- اگر بيرون از كلاس حادثهاى رخ داد، در صورت امكان آن را با مطالب درسى خود
ارتباط دهيد و يا بهصورت كوتاه در باره آن سخنى بگوييد تا آن حادثه، فكر و ذهن
فراگيران را به خود مشغول نكند.
48
- براى تشويق شاگردان هدايا و جوايزى را - اگرچه اندك و مانند يك دفتر و خودكار
باشد - درنظر بگيريد و در مناسبتهاى ويژه و مختلف به آنان بدهيد.
49
- پزشك روانشناسى مىگفت: «جاذبه پيش از ساختن است.» پس به اين نكته مهم توجه كنيد
و تا ارتباط صحيح و با جاذبهاى بين خود و مخاطبانتان به وجود نياوردهايد، به
تعليم و تربيت و ساختن آنان كمتر رو بياوريد و يا حتى به اين كار اقدام نكنيد.
50
- هنگام تدريس از گروهگرايى و جناحبازى بپرهيزيد و تدريس را فداى آن نكنيد، بلكه
حقمدار و حقگرا و مستقل و آزادانديش باشيد.
51
- يكى از ويژگىهاى هر استاد، تسلط علمى او بر موضوع و محتواى درس است. حتما براى
تدريس خود، پيش مطالعه داشته باشيد; زيرا چنانكه گفتهاند: «بىمايه فطير است» .
همچنين سعى كنيد كه مشكلات روزمره زندگى مانند مشكلات اقتصادى، دليلى براى مطالعه
نكردن و مانعى براى علماندوزىتان نگردد.
52
- با توجه به شرايط، از دادن سؤالات و تمرينهاى مناسب به دانشآموختگان غفلت
نورزيد تا بتوانيد كيفيت آموزش و تدريس خود را ارزيابى كنيد و ارتباط مستمر ميان
شاگردان با مطالب درسىشان برقرار بماند.
53
- در صورت امكان و پيش از آغاز هر درس، در مورد مطالب دروس قبلى، از دانشآموزان و
دانشجويان خود - اگر چه از يك نفر باشد - سؤالاتى بكنيد; زيرا اين كار به رشد كيفى
آموزش كمك مىكند علاوه بر اين، به تجربه ثابتشده است كه فراگيران معمولا درس
استادان پرسشگر را مطالعه مىكنند، ولى به مطالعه درس استادان ديگر كمتر توجه نشان
مىدهند.
54
- در زمانهاى مناسب از برگزارى آزمونهاى غير موظف غفلت نورزيد و پاسخ صحيح سؤالات
آزمون و نتيجه آن را در اسرع وقتبه شاگردان بگوييد.
55
- كتابهاى كمك درسى و منابعى را كه با موضوع و محتواى درسى شاگردان مرتبط است، به
آنان معرفى كنيد.
56
- براى تدريس خود طرح و برنامهريزى درسى داشته باشيد; اين امر تاثير بسزايى در
كيفيت و كميت آموزش و تدريس شما خواهد داشت.
ب) ويژگى هاى ادبى و هنرى مدرس
57
- قلم و بيان خود را با كسب آگاهى از دستور زبان و آيين نگارش و با مطالعه نثرهاى
فاخر و نظمهاى زيبا، صحيح و زيبا كنيد; زيرا قلم و بيان صحيح و زيباى شما در
تدريستان تاثير مثبتخواهد گذاشت; مثلا بهجاى واژه «كور» از واژه «نابينا» و يا
«روشندل» استفاده كنيد، و يا املاى كلمات «دوّم» و «سوّم» و «ذغال» را بهصورت
صحيح آن يعنى «دوم» و «سوم» و «زغال» بنويسيد.
58
- از خطى زيبا و يا خوانا برخوردار باشيد; زيرا گاه دانشآموختگان از چگونگى خط
معلم، به شخصيت وى پى مىبرند. و البته چگونگى خط، در تدريس انسان نيز بى تاثير
نيست. يكى از مدرسان خوشخط مىگفت: «گاهى كه از شاگردان خود در مورد كلاس و تدريسم
نظرخواهى مىكنم، يكى از نكاتى را كه به آن اشاره مىكنند اين است كه خط زيباى شما
در تفهيم مطالب به ما مؤثر بود» .
59
- واژههاى غير ايرانى بويژه واژههاى انگليسى را در صورت دانستن تلفظ و معناى صحيح
آنها به كار ببريد. در غير اين صورت، از بهكارگيرى آنها خوددارى كنيد; زيرا
تاثير منفى آن بيش از تاثير مثبت آن است و بايد عطايش را به لقايش بخشيد.
ج) ويژگى هاى جسمى و ظاهرى مدرس
60
- فراموش نكنيد كه تدريس نيازمند تقويت جسمانى است; مثلا بين هر دو جلسه تدريس چيزى
بخوريد و يا بنوشيد، اگر چه اندك باشد.
61
- به آراستگى ظاهر خود، از قبيل شانه كردن موها، تميز بودن و پاره نبودن لباسها،
بدبو نبودن جورابها، واكس زدن كفشها، بدبو نبودن دهان، مسواك زدن دندانها،
خوشبويى، پاكيزه بودن بدن، و جز آن توجه داشته باشيد.
62
- پيش از رفتن به كلاس، خود را در آينه ببينيد. حتى بهتر استيك آينه كوچك با خود
همراه داشته باشيد.
63
- اگر جراحتيا بيمارى ظاهرى و مانند آن داريد، پيش از آغاز تدريس در بارهاش توضيح
مختصرى بدهيد تا ذهن شاگردان در طول تدريس، به آن مشغول نشود.
64
- گاهى هنگام تدريس كمى راه برويد و تحرك و جابجايى داشته باشيد و از نشستن در يك
جا و به صورت يكنواخت پرهيز كنيد.
د) ويژگى هاى اخلاقى و تربيتى مدرس
65
- اخلاص و تقوا و تواضع داشته باشيد; از مريد بازى و مريدخواهى چشم بپوشيد و كمتر
بگوييد: «فلانى از مريدان يا شاگردان من بوده است» .
66
- براى خودتان نيز خودسازى داشته باشيد تا بتوانيد شاگردانتان را بسازيد:
ذات
نايافته از هستى بخش
كى
تواند كه شود هستى بخش
خشك
ابرى كه بود ز آب تهى
نايد از وى صفت آبدهى
67
- در گفتن كلمه «نمىدانم» شهامت داشته باشيد. شيخ مرتضى انصارى رحمه الله، از
عالمان برجسته شيعه و با آن همه عظمت علمى، هنگامى كه مطلبى را از ايشان مىپرسيدند
و پاسخ آن را نمىدانست، با لهجه محلى سه بار مىفرمود: «ندونم، ندونم، ندونم» .
(1)
68
- به وعدهها و قولهايى كه در كلاس مىدهيد بويژه در مورد دادن هديه و جايزه، عمل
كنيد. استادى مىگفت: «به بچهاى در برابر جواب صحيحى كه به سؤالم داده بود قول
دادم جايزهاى به او بدهم، ولى آن را فراموش كردم. پس از يك سال، آن بچه را در كنار
پدرش ديدم. همين كه چشمش به من افتاد، به پدرش رو كرد و گفت: اين آقا به من جايزه
نداد!»
69
- نسبتبه شاگردان خود محبت داشته باشيد; اين امر باعث مىشود كه شاگرد نيز به
استاد خود محبت داشته باشد، و همين محبت دوسويه در تفهيم و تفهم نيز تاثير خواهد
گذاشت. از استادى پرسيدند: «چرا فلان شاگرد، درس شما را نمىفهمد؟ پاسخ داد: زيرا
به من محبت ندارد.»
70
- به هيچ وجه به شاگردانتان توهين نكنيد; آنان را مؤدبانه صدا بزنيد، مثلا شاگردان
را - اگر پسر هستند - با پيشوند «آقا» همچون آقاى علوى، و - اگر دختر هستند - با
پيشوند «خانم» همچون خانم فاطمى صدا كنيد.
71
- هرگز بيجا نخنديد، خنده بلند و با دهان باز نداشته باشيد، و شاگردان را بيش از
اندازه نخندانيد تا هيبت و شخصيتشما نزد آنان كمرنگ يا بىرنگ نشود. شاگردى گفته
بود: «ما هنگام خنديدن استادمان نگاه مىكنيم كه چقدر دهان خود را باز مىكند، ما
نيز هنگام خنديدن به همان اندازه دهان خود را باز مىكنيم» .
72
- از داشتن «تيك» يا همان عادات نامطلوب، مانند بازى كردن با تسبيح، موى سر و
صورت، ناخن، دكمه لباس، يقه، عينك، خودكار، گوش، بينى و جز آن بپرهيزيد.
73
- در كلاس درس از گفتن كلمات و جملات ركيك و شوخىهاى خارج از ادب و نزاكت جدا
پرهيز كنيد، حتى اگر به بهانههايى نظير «بين الاحباب تسقط الآداب; ميان دوستان،
رعايت آداب فردى و اجتماعى ساقط مىشود.» اين كار را نزد دوستانتان و خودىها انجام
مىدهيد، دليل بر آن نمىشود كه اين كار را نزد غريبهها و شاگردان خود نيز انجام
دهيد.
74
- اگر مطلبى را بهصورت اشتباه براى دانشآموزان بيان كرديد، آن اشتباه را در همان
جلسه و يا در جلسات بعد برطرف نماييد.
75
- به شاگردان خود بويژه هنگام ورود به كلاس، سلام كنيد و سلام آنان را نيز با گرمى
بيشتر و به صورتى بهتر جواب دهيد. هرگز نپنداريد كه اين كار از شخصيت معلم مىكاهد.
تجربه ثابت كرده است كه اين رفتار او بر محبوبيت مىافزايد.
76
- از گفتار خشن، تند، گوشخراش، نامفهوم، يكنواخت، كسل كننده و تكيه كلامهايى مانند
«درواقع» ، «به اصطلاح» ، «به قول معروف» ، «اينها» ، «عرض كنم به حضور شما» ،
و جز آن خوددارى كنيد.
77
- هنگام تدريس و در حضور شاگردان، دست در بينى و گوش خود نكنيد.
78
- شاگردان غالبا رفتار و كردار معلم را زير ذرهبين قرار مىدهند و از او الگو
مىگيرند و تقليد مىكنند. پس كاملا مواظب رفتار و كردار خود باشيد; زيرا يكى از
معلمان ورزش بر اثر آسيب ديدگى زانوى چپ خود، زانوبندى به پايش مىبندد. پس از چند
جلسه تدريس، متوجه مىشود كه تعدادى از شاگردان بدون هيچ گونه آسيبديدگى، به زانوى
چپ خود زانوبند بسته و از او تقليد كردهاند! !
79
- به سخنان شاگردان خود گوش فرا دهيد و حتى به انتقادهاى آنان توجه كنيد. يكى از
شاگردان علامه طباطبائى رحمه الله مىگويد: «استاد بزرگوار ما بسيار مؤدب بود. به
سخنان ديگران خوب گوش مىداد. سخن كسى را قطع نمىكرد، و اگر سخن حقى را مىشنيد
تصديق مىكرد.» (2)
80
- تنبيه تمام افراد يك گروه بر اثر رفتار بد يك فرد يا يك گروه كوچك، كار عاقلانه و
خداپسندانهاى نيست; مواظب باشيد تر و خشك را با يكديگر نسوزانيد.
81
- تا آنجا كه ممكن است از سرزنش و تهديد شاگردان بپرهيزيد و اين كار را بويژه نزد
ديگران انجام ندهيد.
82
- بكوشيد كه شاگردان متخلف را به عذرخواهى از خودتان مجبور نكنيد، و درصورت
عذرخواهى، عذرشان را پذيرا باشيد.
83
- اخلاص علمى ايجاب مىكند كه به جهت كم بودن تعداد فراگيران، كلاس درس خود را
تعطيل نكنيد.
84
- از به كاربردن كلمه «من» تا آنجا كه مىتوانيد اجتناب كنيد. يكى از شاگردان
علامه طباطبائى رحمه الله مىگويد: «مدت سى سال در خدمت علامه بودم و يك بار كلمه
«من» را از ايشان نشنيدم.»
ه) ويژگى هاى معنوى مدرس
85
- در تدريس بر خدا توكل كنيد و پيش از آغاز هر كلاس به معصومان عليهم السلام و
مخصوصا به حضرت فاطمه زهرا و حضرت مهدى عليهما السلام توسل بجوييد; جمله «يا صاحب
الزمان ادركنا» يا جمله «يا فاطمة الزهرا ادركينا» و مانند آن را بر زبان جارى كنيد
يا از دل بگذرانيد.
86
- هنگام تدريس با طهارت باشيد و درس خود را با نام خدا و ياد ولى خدا - عجل الله
تعالى فرجه الشريف - آغاز كنيد. مىتوانيد مانند يكى از استادان، ثواب تدريسهاى
خود را به معصومان عليهم السلام اهدا نماييد.
87
- پيش از هر دوره كلاسدارى دو ركعت نماز بخوانيد و سپس از خدا بخواهيد كه شما را در
تدريس موفق بدارد.
88
- با حمد خدا و درود و صلوات بر پيامبر عزيز اسلام صلى الله عليه و آله و معصومان
عليهم السلام درس را شروع كنيد و پس از پايان هر دوره تدريس به شكرانه موفقيت در
آن، دو ركعت نماز بخوانيد.
|
