|
توصیه
هایی برای کلاسداری
يكى از رمزهاى موفقيت
در هر كارى، استفاده از تجربه كسانى است كه قبلا در آن كار زحماتى كشيده و
نتايجخوبى گرفتهاند . براى موفقيت بيشتر در كلاسدارى براى كودكان و نوجوانان و
جوانان نيز مىتوان از تجربههاى ديگران استفاده كرد . آنچه در ذيل مىآيد حاصل
تجربه كلاسدارى مربيان موفق است كه به صورت توصيه هايى به مربيان محترم تقديم
مىگردد .
معنويت
مؤثرترين مربى در روح
و جان كودكان و نوجوانان با معنويتترين آنها است. پس:
1 - توكل بر خداوند و
توسل به معصومينعليهم السلام بويژه حضرت فاطمه زهراعليها السلام و حضرت مهدىعليه
السلام را فراموش نكنيم .
2 - با كودكان و
نوجوانان رابطه معنوى و روحى داشته باشيم; لازمه اين رابطه معنوى، نگرش به آنان به
عنوان بندگان خداست .
3 - با نام خدا درس را
شروع كنيم و بعد از آن، حمد خدا و درود بر پيامبر گرامى اسلامصلى الله عليه وآله و
ائمه معصومينعليهم السلام را فراموش نكنيم .
4 - پيش از هر دوره
كلاسدارى - در ماه رمضان يا تابستان - دو ركعت نماز بخوانيم و از خدا بخواهيم كه ما
را در تدريس و هدايت مخاطبين موفق بدارد .
5 - به ارزشها و
آرمانها و اصول اسلامى متعهد و مقيد باشيم .
6 - حتىالامكان با
وضو و طهارت وارد كلاس شويم .
7 - كار تربيتى با
كودكان و نوجوانان را وظيفه شرعى بدانيم نه يك شغل معمولى و به كار خويش بعنوان يك
كار معنوى ايمان و اعتقاد قلبى داشته باشيم .
8 - از احاديث صحيح و
معتبرى - كه مباحث اخلاقى و معنوى را بيان مىكنند - در تدريس خود استفاده كنيم .
9 - در صورتى كه كلاس
ما غير از آموزش قرآن بود، پيش از تدريس، آيهاى از قرآن و يا حديثى از
معصومينعليهم السلام را بخوانيم .
10 - حتى الامكان با
ياد ابا عبدالله الحسينعليه السلام سخنرانى خود را پايان دهيم .
11 - پس از پايان يك
دوره يا ترم يا ماه رمضان و تابستان، دو ركعت نماز شكر بخوانيم .
21 - با دعا درس را به
پايان برسانيم .
13 - از طريق انس با
قرآن و عترت، نور معنويت را از قرآن و احاديث ائمهعليهم السلام گرفته و در قلب
شاگردان بتابانيم .
محبوبيت
امام علىعليه السلام:
«ثلاث يوجبن المحبة; حسن الخلق و حسن الرفق و التواضع; (1) سه خصلت موجب
محبت مىشود: خوشخويى، مهربانى و فروتنى .»
محبوبيت استاد نزد
كودكان و نوجوانان، اولين شرط تاثيرگذارى او بر آنان است . وجود علاقه و محبت ميان
استاد و شاگرد نيز تا حد زيادى به ميزان رعايت عدل و انصاف از طرف مربى بستگى دارد
. البته از آنجا كه شاگردان، هم از نظر جسمى و هم از نظر روحى و روانى با يكديگر
متفاوتند، در حل مشكلات روحى آنان نيز بايد متفاوت برخورد كرد، پس:
1 - تفاوتهاى فردى
كودكان و نوجوانان را بشناسيم و با هر يك از آنها با توجه به شرايط روحى و جسمى،
رفتارى مناسب داشته باشيم .
2 - نسبتبه همه
شاگردان، روحيه عفو و اغماض و ارفاق داشته باشيم و حتىالامكان عذر آنان را بپذيريم
.
3 - رازدار و محرم
اسرار شاگردان خود باشيم .
4 - براى كودكان،
نوجوانان و جوانان، مشاور خوبى باشيم .
5 - از بكارگيرى كلمه
«من» در حد امكان خوددارى كنيم .
6 - نام اشخاص را كمتر
و در حد ضرورت ذكر كنيم .
7 - تلاش كنيم بيش از
مدرس بودن مربى دلسوزى باشيم .
8 - شاگردان را هرگز
به خود وابسته نكنيم .
9 - در مقابل شاگردان
از زحمات اساتيد خود و از فعاليت ديگران قدردانى و تشكر كنيم .
10 - هرگز رفتار غلط
شاگردان را به منزله توهين به شخص خود تلقى نكنيم .
11 - زود عصبانى نشويم
و بطور كلى از عصبانيت پرهيز كنيم .
12 - هرگز كودك و
نوجوان متخلف را به عذرخواهى از خود مجبور نكنيم .
13 - سعى كنيم شرايط
روحى شاگرد را درك كرده، و به احساسات او احترام بگذاريم .
14 - در هنگام نام
بردن يا پاك كردن نام علماء و شخصيتهاى اسلامى و دينى از روى تخته، احترام به آنان
را فراموش نكنيم .
15 - ظرفيت روحى و
استقامت در برابر مشكلات را در شاگردان تقويت كنيم .
آمادگى روحى
امام علىعليه السلام:
«كن لينا من غير ضعف و شديدا من غير عنف; (2) نرم خو باش بدون ضعف و
قاطع باش بدون زور گوئى .»
به تجربه ثابتشده است
كه انتقال پيامهاى تربيتى به كودكان، نوجوانان و جوانان نيازمند انرژى و روحيه
بالائى است . چنانچه استاد با روحيه خوب خود بتواند روحيه شاگردان را حفظ كرده و
حتى تقويت نمايد، بيشتر مىتواند بر آنان تاثير گذارد، پس:
1 - كاملا بر بحثخود
مسلط باشيد تا با نشاط روحى و عاطفى تدريس كنيد .
2 - با خوشرويى و
نرمخويى تدريس كنيد و چهره بشاش داشته باشيد .
3 - در هنگام كسالت و
غم و اندوه، براى تدريس در كلاس حاضر نشويد .
4 - سعى كنيد براى
ايجاد آمادگى روحى بيشتر در مخاطبان و جذابيت درس، احساسات و عواطف را برانگيزانيد
.
5 - در تدريس شور
داشته باشيد تا بتوانيد شور آفرينى كنيد . اگر مىخواهيد چنين باشيد بايد به
گفتههاى خود ايمان داشته باشيد .
6 - تا مىتوانيد
هنگام تدريس جوش نزنيد و حرص نخوريد .
7 - ثبات روحى و عاطفى
داشته باشيد .
8 - در هنگام عصبانيت
و يا خواب آلودگى خود و يا شاگردان، تدريس نكنيد، مگر اينكه آن را بر طرف نماييد .
9 - اين نكته را
فراموش نكنيد كه حتما بايد خونسرد باشيد، البته طورى رفتار نكنيد كه شاگردان احساس
كنند مورد توجه شما نيستند .
10 - مواظب باشيد
احساسات و عواطف كودكان و نوجوانان را جريحهدار نكنيد .
11 - هنگام تدريس
اضطراب و نگرانى نداشته باشيد .
12 - سعى كنيد در مكان
درس خود فضاى عاطفى به وجود آوريد .
13 - مشكلات و
ناهماهنگيهاى محيط آموزشى خود را طورى بيان نكنيد كه شاگردان نسبتبه كلاس و درس
شما دلسرد شوند .
14 - تدريس - بخصوص در
ايام تعطيلى مدارس - نيازمند تفريح است . هم براى كودكان و نوجوانان و هم براى خود،
به آن توجه كنيد .
كيفيت آموزش
امام سجادعليه السلام:
«فاذا احسنت فى تعليم الناس . . . زادك الله من فضله; (3) اگر مردم را
خوب آموزش دهى، خداوند از فضل خود بر [دانش] تو بيفزايد .»
دنياى امروز آموزش،
دنياى اصول، روشها و قالبهاى آموزشى است . اگر مربى آموزش لازم را نديده و از توان
بالايى در اين زمينه برخوردار نباشد، تدريس او حالتى خشك و خسته كننده به خود خواهد
گرفت و كودكان، نوجوانان و جوانان، به آن علاقه چندانى از خود نشان نمىدهند . پس
براى بالا بردن كيفيت آموزش خود و موفقيتبيشتر در آن لازم است كه:
1 - در افزايش آگاهيها
و محتواى علمى و درسى خود بكوشيم .
2 - از روشهاى نوين
تدريس آگاهى كامل داشته و توان بكارگيرى آنها را در خود ايجاد كنيم .
3 - از محفوظات خوب و
زيادى بهرهمند باشيم تا بتوانيم در هنگام تدريس از آنها استفاده كنيم .
4 - براى هر درس مطالب
نو و تازهاى داشته باشيم .
5 - از تجربيات درسى و
تدريس ديگران بىبهره نمانيم .
6 - معمولا هنرمندى
استاد در جلسه اول تدريس مشخص مىشود، پس روى جلسه اول فكر و مطالعه بيشترى داشته
باشيم و آن را دست كم نگيريم .
7 - از دستهبندى كردن
مطالب - كه در تفهيم مطالب نقش زيادى دارد - و داشتن ابتكار و خلاقيت در ارائه آنها
غافل نمانيم .
8 - داشتن مطالعه
هميشگى و نوشتن رئوس مطالب بر روى يك كاغذ به صورت دستهبندى شده و تدريس از روى آن
را فراموش نكنيم .
9 - داشتن جزوه و متن
درسى و برقرار نمودن ارتباط بين درسها و نكات تربيتى را از ياد نبريم .
10 - به كيفيت مطالب و
تنوع آنها در هنگام تدريس توجه كنيم .
11 - سعى كنيم شاگردان
ما در رابطه با درس فعاليت عملى داشته باشند .
12 - از محسوسات بيشتر
از معقولات استفاده كنيم مگر در موارد نياز و ضرورى .
13 - تلاش كنيم از
علوم مورد نياز و مرتبط با درس خود بهرهمند باشيم .
14 - در هنگام تدريس
از موضوع درس و بحثخارج نشويم و خلاصه و جمعبندى و نتيجه درس را در آخر كلاس بيان
كنيم .
15 - سعى كنيم اشكالات
تدريس خود را رفع كنيم .
16 - بيش از ظرفيت و
توانايى خود تدريس نكنيم كه بيماريهاى روحى و جسمى در پىدارد .
اخلاق
قرآن كريم مىفرمايد:
«فبما رحمة من الله لنت لهم و لو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك» (4)
; به سبب رحمتخداست كه با آنها نرم خوى و مهربان گشتى و اگر تند خو و سخت دل
بودى، از گرد تو پراكنده مىشدند .»
رفتار استاد براى
كودكان، نوجوانان و بخصوص جوانان الگوى عملى است . استاد در عمل نمودن به گفتههاى
خود، نحوه برخورد با ديگران، سخن گفتن و حتى طرز نشستن، راه رفتن و پوشيدن لباس
مىتواند براى شاگردان خود الگو باشد . پس سعى كنيم:
1 - برنامههايى
جهتخودسازى اخلاقى و تربيتى خود داشته باشيم .
ذات نايافته از هستى
بخش
كى تواند كه شود هستى
بخش
2 - در برخورد با
كودكان، نوجوانان و جوانان، اخلاق اسلامى را رعايت كنيم .
3 - هنگام برخورد با
شاگردان خود، به آنان سلام كنيم .
4 - در همه مراحل صبور
بوده و سعه صدر داشته باشيم .
5 - خوش رو، خوش
اخلاق، نرمخو، داراى اخلاص، تقوى و تواضع باشيم و از غرور بپرهيزيم .
6 - سعى كنيم در عمل
كردن به اخلاق نيكو، سير صعودى داشته باشيم كه اين بهترين ابزار براى جلب شاگردان
سالهاى قبل است .
7 - از فضل فروشى، خود
بزرگبينى، خود كمبينى و آزرده شدن از نقد و ايراد ديگران بشدت پرهيز كنيم .
8 - اشتباهات خود را
توجيه نكنيم و ضمن اعتراف به آنها در رفع آنها بكوشيم .
9 - از تعصب بىجا
اجتناب ورزيده و شهامت در گفتن كلمه «نمىدانم» را در خود تقويت كنيم .
10 - اگر در جلسه درس
متوجه اشتباه خود شديم، تا كودكان و نوجوانان متفرق نشدهاند، آن اشتباه را برطرف
كنيم .
11 - از يكدندگى،
لجبازى، جدال و ستيزهجوئى بشدت پرهيز كنيم و با هيچكدام از شاگردان كينه و خصومتى
نداشته باشيم .
12 - از عيبجويى،
تهمت زدن و توهين به شاگردان بپرهيزيم و ضمن مؤدبانه صدا كردن آنها، از پرخاشگرى و
انتقامجوئى پرهيز كنيم .
13 - به وعدههايى كه
در كلاس مىدهيم وفا كنيم، بخصوص اگر وعده هديه و جايزه باشد .
14 - به كودكان و
نوجوانان طعنه نزنيم، زيرا آنها افراد حساسى هستند و ممكن استسخت آزرده شوند .
وقار مربى
امام علىعليه السلام:
«وقار الحلم زينة العلم; (5) متانتبردبارى زيور دانش است .»
از آنجا كه رفتار مربى
نشانگر شخصيت اوست و كودكان و نوجوانان دائما تحت تاثير رفتارهاى باطنى و ظاهرى
مربيان مىباشند، شايسته است:
1 - طورى رفتار كنيد
كه شاگردان احساس مسئوليت كنند .
2 - چيزى را به طرف
شاگردان پرتاب نكنيد .
3 - ابزار، وسايل و
چيزهاى ديگر را با خشونت از شاگردان نگيريد .
4 - داشتن «تيك» و
عادات نامطلوب مانند بازى كردن با دكمه لباس يا موىسر و صورت زيبنده يك مربى نيست،
سعى كنيد آنها را از خود دور كنيد .
5 - آراستگى ظاهر را
رعايت كنيد و امورى از قبيل شانه كردن موها، تميز بودن لباسها، پاره نبودن لباسها و
جورابها، واكس زدن كفشها و نظيف بودن بدن را فراموش نكنيد .
6 - از بوى خوش - در
صورتى كه مفسدهاى ايجاد نكند - استفاده كنيد .
7 - يقه و دكمههاى
خود را پيش از تدريس در آينه ببينيد .
8 - با چيزهايى كه
ممكن است تمركز حواس دانش آموزان را از بين ببرد بازى نكنيد; مانند بازى با گچ،
تخته، خودكار، تسبيح، عمامه، عينك، بينى، گوش و . . .
9 - اگر گچ يا ماژيك
از دستشما روى زمين افتاد، آن را برداريد .
10 - در صورت امكان،
گاهى براى اشراف بيشتر بر كلاس و تنوع در حركات، چند قدمى در بين شاگردان راه برويد
.
11 - شاگردان را زياد
به خاطر تنبيه پاى تخته سياه نگه نداريد .
12 - اگر جراحتيا
بيمارى ظاهرى داريد، در ابتداى درس درباره آن توضيح دهيد تا ذهن شاگردان را در طول
تدريس به خود مشغول نكند .
13 - برخى از شاگردان
داراى نقص بدنى يا روانى هستند، از اين رو حال آنان را رعايت كنيد .
14 - ضمن جلوگيرى از
سوء استفاده شاگردان براى بيرون رفتن از كلاس اجازه دهيد .
تواضع
پيامبر اكرمصلى الله
عليه وآله: «من تواضع لله رفعه الله و من تكبر وضعه الله; (6) هر كس
براى خدا فروتنى كند، خداوند او را بالا مىبرد و هر كس تكبر كند، خداوند او را پست
گرداند .»
بزرگى و عظمت مربى
ثمره تواضع و خلوص اوست، از اينرو:
1 - هرگز كودكان و
نوجوانان را خدمت كار خود ندانيد .
2 - طورى سختگيرى
نكنيد كه مجبور شويد آن را كاهش دهيد .
3 - به شاگردان خود
اجازه سخن گفتن و سؤال كردن بدهيد .
4 - سخن شاگردان خود
را بىمورد قطع نكنيد .
5 - انتظار نداشته
باشيد كه شاگردان از شما اطاعت كوركورانه داشته باشند .
6 - با كودكان و
نوجوانان برخوردى متواضعانه و مناسب داشته باشيد .
7 - تجربيات تدريسى
خود را در اختيار دوستان خود قرار دهيد .
8 - اوقات استراحت و
زنگ تفريح دانشآموزان را نگيريد .
9 - تا آنجا كه امكان
دارد شاگردان را از كلاس محروم نكنيد .
10 - كودكان و
نوجوانان را طورى هدايت كنيد كه خودشان اعمال و كردارشان را كنترل نمايند .
11 - بيش از اندازه در
كار شاگردان دخالت نكنيد .
12 - به حرف شاگردان
خود گوش دهيد و حتى به تذكرات آنان توجه كنيد .
13 - براى كودكان و
نوجوانان كلمه «ساكت» ، «هيس» و مانند آن را زياد بكار نبريد .
14 - از شاگردان خود
نخواهيد كه همواره سكوت باشند و هيچ حرفى نزنند و هيچ حركتى از خود نشان ندهند .
رعايت شخصيت شاگردان
رسول اكرمصلى الله
عليه وآله: «ليس منا من لم يرحم صغيرنا و لم يوقر كبيرنا; (7) كسيكه به
كوكان ما رحم نكند و بزرگسالان ما را احترام نگذارد از ما نيست .»
يكى از اصول تربيتى
اسلام احترام به شخصيت و كرامت انسانى افراد است . پيامبر اسلامصلى الله عليه وآله
به همه مؤمنين اعم از كودكان و بزرگسالان، زنان و مردان و روستائيان و غير آنان،
شخصيت مىداد و به آنها احترام مىگذاشت، پس:
1 - رعايتحقوق ديگران
بويژه معلمان و مدرسان ديگر فراموش نشود .
2 - به شخصيت افراد
احترام گذاشته و از تحقير آنان پرهيز شود .
3 - بين كودكان و
نوجوانان رقابت مثبت و سالم ايجاد شود .
4 - به همه شاگردان
بطور يكسان نگاه شود . اين قاعده فقط در موارد ضرورى قابل استثناء است .
5 - از تمسخر و دادن
لقب زشتبه شاگردان پرهيز شود .
6 - شاگردان را بموقع
تشويق و بين آنان تبعيض اعمال نگردد .
7 - از گفتن كلمات و
جملات ركيك و خارج از ادب و نزاكت پرهيز كنيم .
8 - در صورت امكان از
نمره يا امتياز شاگرد كم نكنيم .
نكات ويژه
امروزه دنياى كفر و
استكبار جهانى بودجه زيادى براى بد جلوه دادن دين در ذهن كودكان و نوجوانان هزينه
مىكند و بطور مرموز با نوشتن كتاب، مقاله و فيلم و نمايشنامه با نام دين، دين را
مىكوبد . مربى بايد بداند چگونه مىتواند جوانى را كه بين دو راهى مانده و
مىخواهد اسلام را بشناسد و با سرچشمه زلال اسلام رابطه برقرار كند، جذب نمايد .
پس:
1 - سعى كنيد براى
تدريس، شروع خوب، گيرا و جذابى داشته باشيد .
2 - در تدريس خود به
اين آمار توجه داشته باشيد كه گفتهاند: 75% يادگيرى از طريق چشم و 13% از طريق گوش
و 12% از طريق بقيه حواس انجام مىگيرد .
3 - گاهى مىتوانيم با
صلوات يا طرح سؤال يا لحظاتى سكوت به كلاس تمركز بدهيم، اين روش از چند بار گچ روى
تخته يا ميز زدن بهتر است .
4 - براى پاسخگويى به
سؤالات، جوابهاى قانع كنندهاى داشته باشيد و پاسخ سؤالات را با كلماتى مانند
«ظاهرا» ، «فكر مىكنم» ، «تقريبا» و «احتياطا» ندهيد .
5 - هرگز مطالب مشكوك
و ظنى را بصورت قطعى بيان نكنيد و درباره مطالبى كه نسبتبه آن آگاهى نداريد، سخنى
نگوييد .
6 - برگه يادداشت رئوس
مطالب را هميشه در جاى خاصى مانند كيف يا جيب و يا لاى دفتر و كتاب قرار دهيد .
7 - حتما پس از پايان
يافتن درس لحظاتى درنگ و تامل كنيد، شايد شاگردان سؤال و يا كارى داشته باشند .
8 - اگر سؤالى مطرح
مىكنيد در نهايت آن را بىجواب نگذاريد .
9 - در موارد اختيارى،
موضوع درس را براساس نياز و علاقه شاگردان انتخاب كنيد .
10 - در هنگام سؤال
كردن، از جاهاى مختلف كلاس درس را بپرسيد و اين كار را از يك جاى بخصوص انجام ندهيد
.
11 - مدرك و ماخد
مطالب را صحيح و دقيق ذكر كنيد .
12 - اگر جواب سؤالى
را به بعد موكول مىكنيد آن را يادداشت نماييد و جوابش را در جلسات بعد بدهيد .
13 - گاهى يك مكث
كوتاه و نگاه به اطراف كلاس جهت جلب توجه شاگردان ضرورى است .
شيوه استفاده از تخته
قال علىعليه السلام:
«كتاب المرء معيار فضله و مسبار نبله; (8) نوشتار هر كس معيار فرزانگى و
ميزان فرهيختگى اوست .»
در استفاده از تخته،
هنگام تدريس، بايد نكاتى را مورد توجه قرار داد . بايسته است نكات زير مورد توجه
قرار گيرد .
1 - سعى كنيد در تدريس
از «تخته سياه» يا «وايتبرد» استفاده كنيد تا شاگردان درس را بهتر بفهمند .
2 - ابزار و امكانات
تدريس مانند: گچ، ماژيك، تخته پاك كن و . . . را پيش از درس فراهم آوريد .
3 - فقط مطالب مهم و
ضرورى را روى تخته بنويسيد و سعى كنيد مطالب نوشته شده روى تخته را كمتر پاك كنيد .
4 - از قسمتبالا و
سمت راست تخته شروع به نوشتن كنيد، منظم بنويسيد و از تمام تخته استفاده كنيد .
5 - بسم الله در
ابتداى هر كار، رمز عشق به خدا، توكل بر او، استمداد از او و وابستگى به اوست، پس
هنگام استفاده از تخته، نوشتن «بسم الله الرحمن الرحيم» را فراموش نكنيد .
6 - هنگام نوشتن روى
تخته، جلوى مطالب نايستيد .
7 - وقتى روى تخته
مطلبى مىنويسيد، هم زمان آن را بخوانيد تا همه بشنوند .
8 - موقع نوشتن روى
تخته، به شاگردان پشت نكنيد، بلكه نيم رخ بايستيد و بنويسيد .
9 - سعى كنيد هنگام
نوشتن، لباسها و سر و صورت خود را گچى و يا رنگى نكنيد .
10 - تخته را از بالا
به پايين پاك كنيد و با انگشت و دست و مانند آن پاك نكنيد .
11 - اگر شاگردان شما
مطالب روى تخته را در دفترهاى خود نوشتهاند، در پايان درس تخته را پاك كنيد تا
براى استاد بعدى آماده باشد .
بيان و شيوه انتقال
مطالب
يكى از نكات بسيار مهم
در كلاسدارى، نحوه بيان مطالب و شيوه انتقال آن به مخاطبان است . به كارگيرى نكات
زير، مربيان محترم را در انتقال بهتر مطالب يارى خواهد داد .
1 - استفاده از كلمات
و جملات زيبا را فراموش نكنيد; مثلا به جاى «كور» كلمه «نابينا» و يا «روشندل» را
به كار بريد .
2 - كلمات و جملات را
رسا و روان بيان كنيد و در حد مقدور صدا و لهجه خاص و محلى نداشته باشيد .
3 - از خطى زيبا و يا
حداقل خط خوانا همراه با بيانى صحيح و زيبا برخوردار باشيد .
4 - مختصر و مفيد
بگوئيد و گفتار خود را به شهوت كلام معروف نكنيد .
5 - تكيه كلام مانند
به اصطلاح، به قول معروف، عرض كنم به حضور شما و . . . نداشته باشيد .
6 - طورى تدريس كنيد
كه شاگردان با استعداد بپسندند و شاگردان كم استعداد بفهمند .
7 - طورى سخن بگوييد و
تدريس كنيد كه كودكان و نوجوانان به وجد آيند و در آنان نشاط ايجاد شود .
8 - گاهى مطالب خود را
در قالبهاى هنرى; مانند طراحى و . . . تدريس كنيد .
9 - متناسب و هماهنگ
با موضوع، سر و دستخود را حركت دهيد و حالت آن موضوع را به خود بگيريد .
10 - سعى كنيد مطالب
را هنگام تدريس بيشتر و بهتر مجسم كنيد .
11 - اگر صداى شما
گرفته است، در رفع آن بكوشيد . استفاده از قرص گياهى آلتادين پيشنهاد مىشود .
12 - درس را پيش از
تدريس تمرين كنيد . براى اين كار مىتوانيد از فرصت طى مسير از منزل تا محل درس
استفاده كنيد .
13 - در صورتى كه
خستگى را در چهره شاگردان خود احساس كرديد، در كلاسهاى اختيارى از ادامه تدريس
خوددارى ورزيد .
14 - در انتقال مطالب
ذوق و سليقه داشته باشيد و شناسائى ذوق و سليقه و استعداد كودكان و نوجوانان را
فراموش نكنيد .
حفظ تعادل
در اسلام به ميانهروى
و اعتدال بسيار سفارش شده است . يكى از مواردى كه بايد در آن ميانه روى و اعتدال
رعايتشود، مسئله محبت و توجه به شاگردان در كلاس است . پس به موارد زير توجه كنيد:
1 - در كلاسدارى با
كودكان و نوجوانان، نه آنقدر محبت كنيد كه شاگردان لوس و خودخواه تربيتشوند و نه
آن قدر بىمهرى كنيد كه از اطراف شما بگريزند .
2 - بيش از اندازه از
شاگرد تمجيد و تعريف نكنيد، زيرا ممكن است موجب غرور او و يا حسادت شاگردان ديگر
شود .
3 - گاهى مىتوانيد با
نگاه كردن به شاگرد ناراحتى خود را نشان دهيد و نيازى به تنبيه بيشتر نيست .
4 - گاهى براى تشويق
شاگردان، هدايا و جوايزى را در نظر بگيريد، البته تشويق بايد متناسب و به اندازه
باشد .
5 - اقتدار مربى در
كلاس مهمتر از سكوت شاگردان است .
6 - در موارد لزوم
قاطعيت داشته باشيد .
7 - استعدادها و
تواناييهاى مثبتشاگردان را جلو شاگردان ديگر مطرح كنيد و براى از بين بردن
رفتارهاى ناپسند آنها تلاش كنيد .
8 - رفتار غلط شاگردان
ممكن است معلول بيماريهاى بدنى باشد، پس به اين نكته توجه داشته باشيد .
9 - پيش از تنبيه، علل
كردارهاى منفى شاگردان را بررسى كنيد .
10 - به شاگردان ضعيف
اعتماد به نفس ببخشيد و آنان را به درس خواندن ترغيب كنيد .
11 - پيش از آغاز
تدريس، با پرسش از مسئولين مربوطه، شناختى اجمالى از وضعيت و موقعيت و سطح معلومات
شاگردان بدست آوريد .
نظم و رعايت زمان
اما علىعليه السلام:
«اوصيكما و جميع ولدى واهلى و من بلغه كتابى بتقوى الله و نظم امركم; (9)
شما و همه فرزندان و كسانم و هر كه را نوشتهام به او رسد به تقواى الهى و
نظم داشتن در كارتان سفارش مىكنم .»
از نظر روانشناسى
گفتهاند كه يك شاگرد در حدود 20 تا 25 دقيقه مىتواند روى يك موضوع خاص تمركز كافى
داشته باشد . پس:
1 - در غير موارد
ضرورى بيش از 40 دقيقه تدريس نكنيد .
2 - درس خود را با
توجه به تعداد جلسات و زمان پيشبينى شده زمانبندى كنيد تا در پايان دوره كم يا
زياد نياوريد .
3 - براى در نظر داشتن
وقت، به همراه خود ساعت داشته باشيد .
4 - وقتى خودتان در
اواخر درس اعلام مىكنيد كه وقت درس تمام شده است، ديگر آن را ادامه ندهيد، مگر
اينكه با مشورت و موافقتخود شاگردان باشد .
5 - سعى كنيد ساعت
تدريس را تغيير ندهيد .
6 - از تدريس در ايامى
كه تمايل كمترى در شاگردان براى درس وجود دارد، جز در موارد ضرورى خوددارى كنيد .
7 - بىنظمى استاد،
شاگردان را نيز بىنظم مىكند . به اين نكته كاملا توجه كنيد .
8 - وقت كلاس را به
مطالب بيهوده و كم فايده نگذرانيد و از وقتبيشترين استفاده را ببريد .
9 - سعى كنيد هم
خودتان منضبط باشيد و هم در كلاس انضباط برقرار كنيد .
مكان تدريس
امام حسنعليه السلام:
«من ادام الاختلاف الى المسجد اصاب احدى ثمان: آية محكمة و اخا مستفادا و علما
مستطرفا; . . . (10) ; كسيكه به مسجد رفت و آمد داشته باشد به يكى از
نعمتهاى هشتگانه دسترسى پيدا خواهد كرد . الف - نشانههاى استوار و محكم [در امور
دينى خود] ; ب - دوستان سودمند; ج - معلومات و دانش تازه و شگفتانگيز; . . . .»
فضاى تدريس يكى از
مهمترين امورى است كه مربى بايد در هنگام تدريس به آن توجه داشته باشد، پس:
1 - تا آنجا كه ممكن
است از فضاى معنوى مسجد جهت مكان تدريس استفاده كنيم .
2 - عوامل عدم تمركز
حواس مثل پوسترهاى جذاب را به كلاس راه ندهيم .
3 - محل كلاس در جايى
انتخاب شود كه مورد سوء استفاده عدهاى خاص قرار نگيرد .
4 - در صورت امكان سعى
شود شاگردان خودشان جاى خود را در كلاس تعيين كنند .
5 - تلاش شود بين محيط
درس، محيط خانه و اجتماع ارتباط برقرار گردد .
6 - در صورت امكان،
مكان تدريس نزديك به محل سكونتشاگردان انتخاب شود .
7 - مساحت كلاس متناسب
با تعداد افراد شركت كننده باشد; نه كمتر و نه بيشتر .
8 - مكان تدريس (كلاس)
داراى نور و روشنايى مناسب باشد; نه كم، نه زياد و آزار دهنده .
9 - كلاس در جايى آرام
برگزار شود و از شلوغى، محل تجمع افراد، محل تفريح مردم و جاهاى پر سر و صدا دور
باشد .
10 - اگر بيرون از
كلاس اتفاقى افتاد در صورت امكان آن را با درس و مطالب خود ارتباط دهيد تا ذهن
شاگردان را به خود مشغول نكند .
11 - در صورت امكان،
شاگردان پشتبه درب كلاس باشند; زيرا اگر درب در مقابل دانشآموزان باشد، با ورود
هر فرد به كلاس تمركز دانشآموزان از بين مىرود .
12 - مكان تدريس داراى
«تخته گچى» و يا «وايتبرد» باشد .
13 - در ابتداى شروع
كلاس، به كسانى كه دير به كلاس مىآيند، بطور غيرمستقيم تذكر داده شود .
14 - ناهماهنگيهاى
موجود بين خود و مسئولين مسجد در مورد محل اجراى كلاس را طورى براى كودكان و
نوجوانان مطرح نكنيد كه باعث دلسردى آنان شود .
خصوصيات فردى
امام علىعليه السلام:
«لاتفعل ما يضع قدرك; (11) كارى كه مقام تو را پست مىگرداند انجام نده
.»
خصوصيات فردى مربى به
ويژه در موارد حساسى مثل كلاس مورد نظر مخاطبان مىباشد، پس:
1 - سعى كنيد شخصيت
علمى و اجتماعى خود را پيش شاگردان سبك نكنيد .
2 - در موارد لزوم با
برخى از دانش آموزان در مورد خصوصيات فردى خود صحبتخصوصى داشته باشيد .
3 - مواظب باشيد كه
كودكان و نوجوانان، شما را دست نيندازند و بازيچه آنان قرار نگيريد .
4 - وقتى كارى را از
شاگردان مىخواهيد آن را پيگيرى كنيد تا حتما انجام شود .
5 - نام خانوادگى خود
را به شاگردان بگوييد .
6 - توجه كنيد مقررات
خشك و افراطى را در كلاس وضع نكنيد .
7 - تدريس نيازمند
تقويت جسمانى است، آن را فراموش نكنيد و بين هر دو جلسه تدريس چيزى بخوريد و يا
بنوشيد تا به خاطر ضعف دچار مشكل نشويد .
8 - در برخوردها و
عكسالعملها انعطاف داشته باشيد .
9 - نسبتبه كوششها و
فعاليتهاى شاگردان بىتوجه و بىتفاوت نباشيد .
10 - تلاش كنيد تا در
غير موارد ضرورى درس خود را با استاد ديگرى عوض نكنيد و در بين درس استاد عوض نشود
.
11 - در تدريس از
گروهگرايى و خطبازى خوددارى كنيد .
12 - كودكان و
نوجوانان رفتار مربى را زير ذرهبين قرار مىدهند . مواظب باشيد كردار و رفتار منفى
از خود نشان ندهيد .
13 - كارى كنيد كه
شاگردان خصوصيات مثبتشما را در خود به وجود آورند .
خصوصيات اجتماعى
امام علىعليه السلام:
«لاتقسروا اولادكم على ادابكم فانهم مخلوقون لزمان غير زمانكم; (12)
آداب و رسوم خودتان را بر فرزندانتان تحميل نكنيد; زيرا آنان براى زمانى غير از
زمان شما آفريده شدهاند .»
تجربيات آموزشى و
تحقيقات روانشناختى نشان مىدهد كه يادگيرى به صورت دستهجمعى و غيرانفرادى معمولا
سهلتر و بهتر صورت مىپذيرد . بدين جهت و نيز به دلائل ديگرى، براى آموزش افراد،
آنها را در يك مكان جمع كرده و آموزش مىدهند . آموزش در يك اجتماع مستلزم رعايت
نكاتى است كه در ذيل به بعضى از نكات قابل توجه براى مربيان اشاره مىشود .
1 - از خصوصيات
اجتماعى و خانوادگى شاگردان بىاطلاع نباشيد .
2 - اگر تعيين و بيان
مقررات و قوانين ضرورى باشد، اين كار را با همكارى شاگردان انجام دهيد .
3 - تلاش كنيد با
مدير، سرپرست، مسئول، معاون و همكاران ديگر در محيط آموزشى هماهنگى داشته باشيد .
4 - مقررات محيط
آموزشى را رعايت كنيد و به آنها احترام بگذاريد .
5 - كارها و فعاليتهاى
مربوط به كلاس را بين شاگردان تقسيم كنيد و به آنان مسئوليت دهيد .
6 - شاگردان را جز در
موارد ضرورى، آن هم به مدت كم، از خود طرد نكنيد .
7 - در بعضى از موارد،
شاگردان از مربى خود تقليد مىكنند، پس آهسته آهسته به تقليد آنان جهت دهيد .
8 - شاگردان را در
كلاس نه آزاد آزاد بگذاريد و نه آنان را كاملا محدود كنيد .
9 - تنبيه و محروم
نمودن تمام افراد به خاطر رفتار بد يك فرد يا يك گروه كوچك كار عاقلانهاى نيست .
10 - پشتسر ديگران
سخنى نگوييد تا پشتسر شما سخنها نگويند .
11 - آداب اجتماعى را
در برخوردها رعايت كنيد .
شاگردان
امام سجادعليه السلام:
«حق الصغير رحمته فى تعليمه و العفو عنه و الستر عليه والرفق به والمعونة له;
(13) حق كودك، مهربانى به او در آموزش و گذشت از خطاى وى و عيبپوشى و همراهى
و يارى اوست .»
شاگردان شما امانتهاى
الهى هستند كه براى پرورش و شكوفائى استعدادهايشان در اختيار شما گذاشته شدهاند،
از اينرو:
1 - شاگردان را به راه
و كارى كه در پيش دارند متوجه سازيد .
2 - در شاگردان خود
شناخت، بينش، پشتكار، صبر و حوصله را زمينهسازى كنيد و آن را افزايش دهيد .
3 - هميشه رغبت و ذوق
شاگردان را زنده نگه داريد .
4 - درس را مرحله به
مرحله و موضوع به موضوع تدريس كنيد .
5 - سعى كنيد مصاديق و
نمونههايى كه در درس مطرح مىكنيد، براى شاگردان قابل مشاهده و درك باشد .
6 - مطلبى را كه
كودكان و نوجوانان با سعى و تلاش خود بدست مىآورند از آن خود مىدانند و با علاقه
و بدون مقاومت آن را مىپذيرند . پس سعى كنيد آنها را در فراگيرى دانش، به پژوهش
واداريد .
7 - سن و معلومات و
شرايط فردى شاگردان را در نظر داشته باشيد .
8 - اگر از شاگردان
سؤالى مىكنيد، تا آنجا كه امكان دارد اجازه دهيد خود شاگردان جواب بدهند .
9 - به شاگردان فرصت
كافى براى پاسخ دادن به سؤالات بدهيد .
10 - سؤال خود را طورى
طرح كنيد كه فكر شاگردان را به كار اندازد و آنها را در حل مسئله كمك كند، نه اينكه
فقط نادانى آنها را ظاهر سازد .
11 - در پاسخ به
سؤالات نوبتشاگردان را رعايت كنيد .
12 - در هنگام سؤال
كردن، درس را از جاهاى مختلف و افراد متفاوت كلاس بپرسيد نه از افراد خاص و مكان
معينى در كلاس .
13 - زمينه سؤال كردن
را در كودكان و نوجوانان فراهم آوريد و آنان را امر به سكوت نكنيد .
14 - گاهى شاگردان
سؤال شاگرد ديگر را متوجه نمىشوند، پيش از پاسخ گفتن به آن سؤال، يكبار ديگر
خودتان آن را تكرار كنيد .
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پى نوشتها:
1) غرر الحكم، ص 255 .
2) غرر الحكم، ص 444 .
3) رساله حقوق امام
سجادعليه السلام .
4) آل عمران/159 .
5) غرر الحكم/10073 .
6) بحارالانوار، ج 16،
ص 265 .
7) همان، ج 72، ص 137
.
8) معجم الفاظ غرر
الحكم، ص960 .
9) نهج البلاغه، نامه
47 .
10) بحار الانوار، ج
75، ص 108 .
11) غرر الحكم، ص 619
.
12) تحف العقول، ص 263
.
13) همان، ص 270 .
|
