|
طرحى كاربردى براى تشكيل جلسات تربيتى نوجوانان
محمد اسماعيلى
ضرورت جلسات بحث گروهى
دستيابى به حقيقت و كشف علت پديدهها، از جمله گرايشهاى فطرى و انگيزههاى وجودى
نوجوانان است . همه مسائل را نمىتوان در قالب خطابه و سخنرانى به نوجوانان آموخت .
به خصوص اگر شرايط محيطى و روانى آنان نيز مساعد نباشد . يكى از راههايى كه
مىتواند در نوجوانان، زمينه شكفتن و حركت فعال فكرى و عملى را ايجاد كند، تشكيل
جلسات بحث گروهى و تشكيل گروههاى تربيتى است . اينگونه جلسات اگر با برنامهريزى
قبلى باشد مىتواند فضاى مناسبى ايجاد كند تا نوجوانان هر محلى در آن احساس آزادى و
امنيتخاطر كنند و بتوانند به راحتى مطالب خود را بازگو نمايند و مكنونات قلبى خويش
را اظهار نمايند و با صراحتبگويند كه چه انديشه و مقصودى دارند .
روش
آزاد منشانه روحانى و پدر و مادر در محيط خانه و مسجد، زمانى مىتواند در ايجاد عزت
نفس نوجوانان مؤثر و مفيد واقع شود كه نوجوانان در جريان كارها و برنامهريزىها و
تصميمگيرىهاى مربوط به مسائل خويش، از فرصتبرابر بهرهمند گردند و خود را در آن
سهيم بدانند .
متاسفانه بايد گفت: در جامعه ما با توجه به نارسايى فكرى و اخلاقى در بعضى از
خانوادهها و نيز به علت گرفتارىهاى شغلى و يا مسؤوليتهاى گوناگون والدين كه هيچ
فرصتى را براى رسيدگى به امور خانه و خانواده باقى نمىگذارد، والدين نمىتوانند
وظائف و مسؤوليتحساسى را كه بر دوش دارند به خوبى انجام داده و مرجع مناسبى براى
پاسخگويى به سؤالات علمى، تربيتى و اعتقادى فرزندان خويش باشند . از اين رو، جلسات
گروههاى تربيتى مرجع بسيار خوبى براى شخصيت دادن به آنان و برطرف كردن مشكلات و
پاسخگويى به سؤالاتشان خواهد بود .
هيئت نوجوانان محله و ويژگىهاى آن :
هيئت تربيتى، جلسه اى برنامه ريزى شده و منظم است كه با حضور روحانى محل تشكيل
مىشود . موضوعات قابل طرح در اين جلسات داراى دو محور اصلى است:
1-
مسائل اخلاقى و ارزشى كه از سوى روحانى به عنوان مربى گروه مطرح مىگردد .
2-
مسائل و مشكلات مورد ابتلا و نياز نوجوانان كه توسط خود آنان مطرح مىشود .
در
اين جلسات هفتگى، خواستهها، انتقادها، شكايتها، طرحها و سؤالات و پيشنهادهاى
افراد در زمينههاى اعتقادى، تربيتى، اخلاقى و حتى درسى و ورزشى مطرح مىگردد و
براى هر كدام فرصتى پيشبينى مىشود تا همه نوجوانان بتوانند در مورد موضوعات و
پيشنهادهاى مورد علاقه خود صحبت كنند و خواستهها و آرزوهاى قلبى خود را در فضايى
دوستانه و صميمى بيان كنند و از اين طريق احساسات خود را ابراز نمايند .
غالبا معضلات روانى و اخلاقى نوجوانان كه موجب گرفتارى و بروز رفتارهاى نامتعادل و
نابهنجار در سطح جامعه، محله و خانه مىشود، با برگزارى و استمرار چنين جلساتى كم و
يا حل مىشود .
با
هدايت و راهنمايى روحانى به عنوان مربى آشنا و صالح، به تدريجخود نوجوانان با
نظارت و حضور روحانى اداره جلسات را بر عهده مىگيرند . در اين جلسات روحانى تنها
راهنما و هدايتگر بحثها است .
اگر
اين جلسات با برنامهريزى قبلى و ارائه بينش صحيح توسط روحانى و مربى آگاه، دلسوز و
خبره، در فضايى دوستانه و صميمى تشكيل گردد و به طور صحيح هدايت و رهبرى شود، در
رشد روحيه اجتماعى و شخصيت نوجوانان سهم بسزايى دارد و در ارتقاى سطح بينش و تحول
فكرى و رفتارى آنان بسيار مؤثر است .
اصولا هدايت و رهبرى مؤثر روحانى، جلسات را به سوى راه حلهاى مناسب و مصلحتآميز
سوق مىدهد و با ايجاد فضايى باز و احترام متقابل در بحث و گفت و گو، موجب ايجاد حس
ارزشمندى و دستيابى به عزت نفس نوجوانان مىگردد .
اهداف طرح
1-
ايجاد حس رقابت مثبت در كارها و فعاليتهاى مذهبى در قالب جلسات و گروههاى تربيتى
.
2-
تقويت ارزشهاى مذهبى و درونسازى مفاهيم مربوط به اين ارزشها .
3-
آموزش عمل تكريم شخصيتبه نوجوانان و ايجاد حس احترام متقابل و تقويت عزت نفس .
4-
مشاركت دادن و فعال كردن همه اعضاى هيئت و گروههاى تربيتى و ايجاد انگيزه در آنان
براى فعاليتهاى اعتقادى و تربيتى.
5-
بالا بردن سطح فكرى و فرهنگى نوجوانان با استفاده از تجربيات عينى دوستان و همسالان
و هم هيئتىها در پرتو مباحثه و مناظره .
6-
بررسى، ارزيابى و نقد صحيح افكار، نظريهها، رفتارها و خلقيات نوجوانان، در جمعى
دوستانه و صميمى و توسط خود آنان براى اصلاح آنها .
7-
آشنا كردن نوجوانان با توطئههاى سياسى و راههاى تهاجم فرهنگى، به منظور پيشگيرى
و مقابله با آسيبهاى روانى ناشى از انحرافات اخلاقى و عقيدتى .
8-
جهت دهى مثبتبه احساسات و دادن دلگرمى به نوجوانان به منظور ايجاد توانايى و قدرت
تحمل انتقاد در آنان .
9-
تعميق بينش و پايهريزى تفكر صحيح در نوجوانان براى مقابله با آسيبهاى روانى و
فرهنگى كه ممكن است در سنين بالاتر گريبانگير آنها شود .
10-
ايجاد روحيه همفكرى و مشورت در كارها و نشان دادن آثار مثبت مشورت، خصوصا در پخته
شدن افكار خام .
11-
شناخت مشكلات فكرى و روانى نوجوانان و رفع آنها از طريق تامين خواستهها و نيازهاى
طبيعى و به حق آنان در حد امكان .
12-
پيشگيرى از بروز تعارضات و كينهتوزىها در بين نوجوانان محل .
13-
ايجاد زمينهاى براى شنيدن حرفهاى ناگفته و اظهار نظرهاى ناشنيده نوجوانان .
14-
تمرين سخن گفتن در جمع و توانايى اظهار نظر و از بين بردن واهمه نوجوانان از طرح
نظريات خود در جمع نوجوانان و روحانى محل .
15-
اجراء راهحلهاى تجربه شده اعضاء هيئت در جلوگيرى از ترك تحصيل و يا انحراف اخلاقى
نوجوانان محله و زمينهسازى براى ادامه تحصيل نوجوانانى كه ترك تحصيل كردهاند .
برنامه طرح
1-
حداقل يك جلسه در هفته با شركت روحانى و همكارى فعال نوجوانان برگزار شود .
2-
مجموعه جلسات بحث هيئتبا توجه به اوقات فراغت و ايام تحصيلى نوجوانان برنامهريزى
شود و هفتههاى امتحانى حذف و ساير هفتهها جبران شود .
3-
به عنوان آموزش غير حضورى جزوات و يا كتابهايى كه براى روشن كردن بحث جلسه بعد
مفيد است معرفى و يا در اختيار نوجوانان قرار داده شود .
4-
جهت تحريك حس رقابت و تشويق نوجوانان، حداقل هر دو ماه يك بار مسابقهاى تربيتى به
صورت حضورى و يا غير حضورى در بين آنان برگزار شود .
5-
در ايام سوگوارى، حتما چند دقيقه آخر جلسه به مداحى يكى از نوجوانان و يا مداحى كه
دعوت مىشود اختصاص داده شود .
6-
در سال حداقل يك بار در صورت امكان به اردوئى مناسب در خارج از شهر محل اقامتخود
برده شوند .
7-
سالانه يك دعاى ندبه در صحرا و يا دامنه كوههاى اطراف شهر به صورت دستهجمعى
برگزار شود و پس از كوهنوردى در آن روز، نماز ظهر و عصر با جماعت و همراه با نهار
اجرا شود .
8-
در مورد موضوعاتى كه از قبل توسط روحانى برنامهريزى و مشخص مىشود به جهت
مسافرتها و تعطيلى جلسات و امتحانات درسى نوجوانان، نبايد براى ماههاى تعطيل
برنامهريزى كرد، بلكه براى چنين زمانهايى بايد فرصت را خالى گذاشت.
9-
به عنوان مثال، موضوعات كلى برنامه نه ماهه جلسات هيئت مىتواند به قرار زير باشد
.(كه البته هم قابل تغيير است و هم كم و زياد شدن)
1 .
فروردين: نظم و انضباط
2 .
ارديبهشت: دورى از بدىها و كسب فضيلتها
3 .
خرداد: عزت نفس و احترام متقابل
4 .
تير: صبر و تحمل و حسن خلق
5 .
مرداد: كار نيك، عبادت و تقوى
6 .
شهريور: اعتماد به نفس، مسؤوليتپذيرى
7 .
مهر: روحيه جمعى، انفاق و تعاون
8 .
آبان: قناعت و دورى از اسراف
9 .
آذر: استفاده از فرصت و نحوه برنامه ريزى
لازم است موضوعاتى كه عمدتا خود دانشآموزان نوجوان با آن دستبه گريبانند مطرح و
درباره آن بحث و نتيجهگيرى شود .
نحوه اجراى جلسات هيئت
1-
موضوع جلسه هيئت از طريق نصب در تابلو اعلانات يا اعلام در پايان جلسه قبل و يا نصب
بر روى در نانوايى محله يا يكى از مغازههاى پر رفت و آمد اعلام شود .
2-
قبلا از نوجوانان خواسته شود تا در مورد موضوعات و دستور جلسه بينديشند و نظرها و
طرحهايشان را در دفترچهاى يادداشت نمايند .
3-
كليه اعضاى هيئتبا حق مساوى در جلسه شركت كنند .
4-
از همه نوجوانان محل نظرخواهى شود و به همه فرصتبرابر داده شود تا نظرات خود را
مطرح كنند .
5-
در موضوعاتى كه از پيچيدگى خاصى برخوردار است لازم است از افراد خواسته شود به صورت
گروهى درباره آن موضوع تبادل نظر كنند . در اين صورت بايد نتيجه مذاكرات گروهى در
اختيار نمايندگان گروههاى ديگر قرار داده شود تا بقيه نوجوانان نيز درباره آن
اظهار نظر كنند (درباره اين گروهها در بحث «اصول اجرايى گروههاى تربيتى»
بحثخواهيم كرد) .
6-
بايد زمينه را طورى فراهم كرد كه همه در تصميمگيرىها مشاركت جويند و خود، راه حل
مشكلاتشان را پيدا نمايند .
7-
توسط رئيس جلسه از منازعه لفظى بين افراد جلوگيرى شود و افراد به بازگو كردن
ديدگاههايشان دلگرم شوند .
8-
كوتاهى در اجراى توافقات و تصميمات جلسه، موجب دلمردگى و بىنتيجه بودن جلسات
خواهد شد . بنابراين روحانى بايد در پاى بندى به تصميمات اتخاذ شده در جلسه پيشگام
باشد .
9-
در هر جلسه، افرادى به عنوان رئيس، منشى و ناظم جلسه مشخص شوند و هر چند وقتيك بار
تغيير كنند .
10-
وقتى پيشرفت گفت و گوها در جلسات متوقف مىشود، توسط روحانى بر روى نكات يقينى و
موضوعات مورد پذيرش همه نوجوانان تاكيد شود و از آن جا بحث ادامه داده شود .
11-
روحانى به عنوان مربى جلسه نبايد بدون جهت از فردى طرفدارى و يا با كسى مخالفت كند
.
12-
اگر روحانى در كنار ساير نوجوانان و به صورت حلقهوار بنشيند، در ايجاد فضاى صميميت
و احساس برابرى و برقرارى ارتباط سازنده و موثر بسيار مفيد خواهد بود .
13-
گاهى اوقات، موضوع مورد بحث، نياز به اطلاعات تخصصىترى دارد كه در اين صورت
مىتوان فرد مطلعى را با اطلاع قبلى به عنوان ميهمان دعوت كرد تا در بحث گروهى
هيئتشركت كند . اين امر به تنوع و جاذبه جلسات مىافزايد .
14-
هدايت مسير گفت و گوها و جمعبندى مطالب، بر عهده روحانى است . او در هنگام بحثبه
عنوان يك راهنماى خوب عمل مىكند .
اصول اجرايى گروههاى تربيتى در هيئت محله
گروههاى تربيتى، زير مجموعه هيئت محله خواهند بود . در مورد نحوه تشكيل و اداره
اين گروهها، نكات زير قابل توجه است:
1-
با تقسيم متعادل نوجوانان قوى و ضعيف (آهستهگام) در گروههاى پنج و يا سه نفره،
مىتوان گروههاى تربيتى هيئت را تشكيل داد .
تشكيل اين گروهها براى رفع اشكالات عقيدتى و افزايش فعاليت نوجوانان بسيار مفيد
است، چرا كه به اين ترتيب، هم نوجوانان قوى احساس وجود خواهند كرد و هم نوجوانان
ضعيف و آهستهگام از طريق تفاهم اخلاقى با همسالان خود، احساس ارزش و عزت نفس نموده
و اخلاق اسلامى را به شيوه بهترى فرا خواهند گرفت .
2-
سرگروه تربيتى با پيشنهاد اعضاى گروه و نظر نهايى روحانى تعيين مىگردد .
3-
در گروههاى تربيتى، روحانى انتقال دهنده معلومات نيست، بلكه نقش مديريت، رهبرى و
هماهنگى بين سرگروهها و گروههاى تربيتى را بر عهده دارد .
4-
از آن جا كه سرگروهها در جلسات بحث گروهى، نحوه اداره جلسه و همفكرى صميمانه را با
همسالان خود تمرين كردهاند و به خوبى مىتوانند بين اعضاى گروه خود تفاهم ايجاد
كنند، نقش وحدت بخشى را در گروه ايفا خواهند كرد .
5-
بايد فضايى ايجاد كرد كه نوجوانان بتوانند ضمن تلاش شخصى براى رسيدن به اهداف گروه
و آشنايى با علوم اسلامى، به رقابتسالم با يكديگر بپردازند.
6-
چنانچه موضوع جلسه هيئت گسترده باشد، با اين روش، هر گروه مىتواند در يك زمينه از
موضوع، مطالعه و بررسى و مباحثه داشته باشد و در پايان، سرگروه ها يافته هاى خود
را جمع بندى نموده و در اختيار روحانى قرار مىدهند تا او نيز با جمعبندى نهائى در
اختيار همه اعضاء هيئت قرار دهد .
عوامل و امكانات اجراى طرح:
1-
يك نفر روحانى با كمك يك نفر معلم يا مربى پرورشى خوش ذوق يا شخص ديگرى كه مورد
علاقه نوجوانان در مسجد و محل باشد .
2-
محلى غير از مدارس و كلاس درس به صورتى كه بتوان در آن مكان به صورت حلقهوار نشست
و بحث و گفت و گو كرد . ترجيحا اين مكان متعلق به مسجد و مناسب با روحيات نوجوانان
بوده و در ساعت تشكيل جلسه به صورت اختصاصى در اختيار گروه باشد .
3-
يك دستگاه ضبط صوت براى پخش و يا ضبط و پياده كردن بعضى از مطالب مهم مورد بحث در
جلسات .
4-
يك نفر نيروى فرهنگى به صورت پاره وقت (مثلا در هفته 5 ساعت) با حقوق مناسب جهت
پىگيرى و فراهم نمودن امكانات و هماهنگى هاى لازم (دعوتها، خريد ابزار و وسايل
مورد نياز، محافظت از فضاى اجراى جلسات هنگام تشكيل آنها، اجراى تصميمات لازم در
غياب روحانى و ثبت درآمدها و هزينههاى هيئت).
5-
يك عدد فايل و مقدارى پوشه و مكانى مناسب جهت استفاده از آن در نزديكترين محل به
برگزارى جلسات، مثلا در قسمت فرهنگى مسجد و . . .
6-
يك دستگاه بلندگو با امكانات لازم جهت استفادههاى متعدد و مكانى جهت نگهدارى آن .
7-
چند دسته گل پلاستيكى زيبا، چند عدد پرچم مشكى يا رنگى و شاد، حداقل 20 عدد لامپ
رنگى و يك تابلو مناسب با پايه .
8-
بودجهاى مناسب جهت هزينه اياب و ذهاب روحانى و افرادى كه دعوت مىشوند، چاپ كارت
شناسايى اعضاء هيئت، چاپ اوراق و جزوات مسابقات و اعلاميه هاى لازم، خريد جوايز
مختصر ماهانه و سه جايزه مهم سالانه جهت ايجاد رقابت در بين گروهها و . . .
9-
يك عدد تخته وايت برد با ماژيك، يك عدد صندلى و در صورت امكان يك عدد ميز كوچك و
مناسب همراه با چند رحل قرآن .
10-
چند جلد كلام الله مجيد .
11-
حدود 50 جزوه دعا كه جامع ادعيه ائمه عليهم السلام باشد .
|
